गुन्हेगारांवर वचक, तपासाला वेग आणि कायदा-सुव्यवस्थेला प्राधान्य; प्रतिबंधात्मक कारवाईचा विक्रम

सोलापूर : सोलापूर शहराच्या पोलीस आयुक्तपदाची सूत्रे स्वीकारल्यानंतर एम. राजकुमार यांनी कायदा-सुव्यवस्था, संघटित गुन्हेगारी, सराईत गुन्हेगारांवरील प्रतिबंधात्मक कारवाई, गुन्हे उघडकीस आणणे तसेच सण-उत्सवांमधील ध्वनिप्रदूषणाला आळा घालण्यावर विशेष भर दिल्याचे गेल्या अडीच वर्षांतील विविध कारवायांतून दिसून येते. महाराष्ट्र शासनाच्या गृह विभागाच्या सध्याच्या नोंदीनुसार एम. राजकुमार, आयपीएस हे अद्याप सोलापूर शहराचे पोलीस आयुक्त आहेत.

फेब्रुवारी 2024 पासून त्यांच्या कार्यकाळात गुन्हेगारी पार्श्वभूमी असलेल्या व्यक्तींवर तडीपारी आणि स्थानबद्धतेची कारवाई मोठ्या प्रमाणावर करण्यात आली. डिसेंबर 2025 पर्यंतच्या उपलब्ध आकडेवारीनुसार, फेब्रुवारी 2024 ते 15 डिसेंबर 2025 या काळात 155 सराईत गुन्हेगारांना तडीपार, तर 50 जणांवर एमपीडीएअंतर्गत स्थानबद्धतेची कारवाई करण्यात आली. स्थानबद्ध केलेल्या आरोपींना येरवडा मध्यवर्ती कारागृहात पाठविण्यात आले.

‘गुन्हा करून पुन्हा गुन्हा’ करणाऱ्यांवर पोलिसांचा वॉच

शहरातील शांतता आणि सुव्यवस्था बिघडविणाऱ्या रेकॉर्डवरील गुन्हेगारांवर पोलिसांनी प्रतिबंधात्मक कारवाईचा फास आवळला. जानेवारी 2024 ते जुलै 2025 या कालावधीत 114 जणांना तडीपार, तर 39 जणांवर एमपीडीएअंतर्गत कारवाई करण्यात आल्याचे वृत्त प्रसिद्ध झाले होते. दोन किंवा त्यापेक्षा अधिक गंभीर गुन्ह्यांत सहभागी असलेल्या व्यक्तींवर विशेष लक्ष ठेवण्यात आल्याचेही या अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.

या कारवाईमुळे केवळ गुन्हा घडल्यानंतर आरोपीचा शोध घेण्याऐवजी संभाव्य गुन्हेगारांवर आधीच प्रतिबंधात्मक कारवाई करण्याच्या पोलिसांच्या धोरणाला महत्त्व प्राप्त झाले.

अडीच वर्षांत एमपीडीए कारवाईचा विक्रम

मे 2026 पर्यंतच्या उपलब्ध अहवालानुसार, 20 फेब्रुवारी 2024 ते 20 मे 2026 या काळात तब्बल 56 गुन्हेगारांवर एमपीडीएअंतूर्गत कारवाई करण्यात आली. संबंधित सर्वांना येरवडा कारागृहात पाठविण्यात आले. 1992 मध्ये सोलापूर शहर पोलीस आयुक्तालय अस्तित्वात आल्यानंतरच्या कालखंडाच्या तुलनेत अडीच वर्षांच्या या कालावधीत एवढ्या मोठ्या संख्येने एमपीडीए कारवाई झाल्याचा दावा अहवालात करण्यात आला आहे.

मे 2026 मध्येही शहरातील जबरी चोरी आणि गंभीर गुन्ह्यांच्या पार्श्वभूमीवर सराईत गुन्हेगार प्रदीप मौला गायकवाड याच्यावर एमपीडीएअंतर्गत स्थानबद्धतेची कारवाई करण्यात आली.

2025 मध्ये प्रतिबंधात्मक कारवाईला आणखी वेग

2025 मध्ये शहर पोलिसांनी रेकॉर्डवरील गुन्हेगारांविरोधात व्यापक मोहीम राबवली. उपलब्ध आकडेवारीनुसार 2024 मध्ये 3,791, तर 2025 मध्ये 4,766 व्यक्तींवर प्रतिबंधात्मक कारवाई करण्यात आली. 2025 मध्ये 50 जणांवर एमपीडीएअंतर्गत कारवाई करण्यात आल्याचेही अहवालात नमूद आहे.

महापालिका निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवरही ही कारवाई तीव्र करण्यात आली. डिसेंबर 2025 मध्ये तीन सराईत गुन्हेगारांना एमपीडीएअंतर्गत स्थानबद्ध करण्यात आले.

संघटित गुन्हेगारीविरोधात ‘मोक्का’

सोलापूर शहरातील संघटित गुन्हेगारीला आळा घालण्यासाठी महाराष्ट्र संघटित गुन्हेगारी नियंत्रण अधिनियम अर्थात मोक्का कायद्याचा वापरही करण्यात आला. 2025 मध्ये एका संघटित टोळीविरोधात मोक्का कायद्याच्या कलमांचा समावेश करण्यात आला. संबंधित टोळीच्या सदस्यांवर खुनाचा प्रयत्न, खंडणी, अपहरण, गंभीर दुखापत आणि जीवे मारण्याची धमकी यांसारखे गंभीर गुन्हे असल्याचे वृत्तात नमूद करण्यात आले आहे.

याशिवाय सालार टोळीविरुद्धही 2025 मध्ये मोक्का कायद्यान्वये कारवाई करण्यात आली. पोलिस आयुक्त एम. राजकुमार यांच्या नेतृत्वाखाली ही कारवाई झाल्याचे वृत्त प्रसिद्ध झाले.

‘डीजे-डॉल्बीमुक्त सोलापूर’कडे वाटचाल

सोलापूर शहरातील सण-उत्सव, मिरवणुका आणि सार्वजनिक कार्यक्रमांमध्ये मोठ्या आवाजातील डीजे आणि ध्वनिक्षेपकांचा वापर हा कायम चर्चेचा विषय राहिला आहे. एम. राजकुमार यांनी पदभार स्वीकारल्यानंतर ध्वनिप्रदूषणाच्या प्रश्नावर विशेष लक्ष दिले.

शांतता समित्या, मंडळांचे पदाधिकारी आणि संबंधित घटकांसोबत बैठका घेऊन नियमांचे पालन करण्याबाबत सूचना करण्यात आल्या. पुढे ‘डीजेमुक्त सोलापूर’ आणि ‘भोंगेमुक्त सोलापूर’ या मोहिमांना पोलिसांच्या कारवाईची जोड मिळाली. 2026 मध्ये या संदर्भात पुढील सण-उत्सव अधिक शिस्तबद्ध करण्याचे नियोजन करण्यात आल्याचे वृत्त आहे.

पोलीस ठाण्यांच्या कामकाजावर नियमित आढावा

एम. राजकुमार यांच्या कार्यपद्धतीतील महत्त्वाचा भाग म्हणजे पोलीस ठाण्यांच्या कामकाजाचा नियमित आढावा. उपलब्ध अहवालानुसार त्यांनी दरमहा आढावा बैठका घेऊन प्रत्येक पोलीस ठाण्यातील गुन्हे, तपासाची प्रगती आणि गुन्हे उघडकीस येण्याचे प्रमाण याकडे लक्ष दिले.

तपासामध्ये विलंब होत असल्यास गुन्हे शाखेची मदत उपलब्ध करून देण्यात आली. उत्कृष्ट काम करणाऱ्या अधिकारी आणि अंमलदारांचे कौतुक करून त्यांच्या कामाला प्रोत्साहन देण्यावरही भर देण्यात आला.

गुन्हे उघडकीस आणण्यावर भर

सराईत गुन्हेगारांवरील प्रतिबंधात्मक कारवाईसोबतच चोरी, घरफोडी, चेन स्नॅचिंग आणि इतर मालमत्तेविषयक गुन्ह्यांचा तपास जलदगतीने पूर्ण करण्यावर पोलिसांनी भर दिला.

2024 मध्ये विविध गुन्ह्यांतील गहाळ मोबाईल हस्तगत करून ते संबंधित नागरिकांना परत देण्याच्या कारवायाही करण्यात आल्या. अशा प्रकारच्या कारवायांमुळे तांत्रिक तपास, गुन्हे शाखा आणि स्थानिक पोलिसांचा समन्वय अधोरेखित झाला.

संवेदनशील गुन्ह्यांमध्ये थेट लक्ष

सोलापूर शहरात घडलेल्या गंभीर आणि संवेदनशील गुन्ह्यांमध्ये पोलीस आयुक्तांनी तपासाच्या प्रगतीवर लक्ष ठेवले. जानेवारी 2026 मध्ये मनसे पदाधिकारी बाळासाहेब सरवदे यांच्या हत्या प्रकरणात पाच आरोपींना अटक करण्यात आली होती. या प्रकरणात एकूण 15 जणांवर गुन्हा दाखल असून हत्येसाठी वापरलेली शस्त्रे पोलिसांनी जप्त केल्याची माहिती पोलीस आयुक्त एम. राजकुमार यांनी दिली होती.

सायबर गुन्ह्यांसमोर नवे आव्हान

डिजिटल व्यवहार, सोशल मीडिया आणि ऑनलाइन आर्थिक व्यवहार वाढल्याने सायबर गुन्हे हे पोलिसांसमोरील नवे आव्हान बनले आहे. त्यामुळे सायबर गुन्ह्यांच्या तपासासोबतच नागरिक आणि विद्यार्थ्यांमध्ये सायबर सुरक्षेबाबत जनजागृती करण्यावरही भर देण्यात येत आहे.

शहराच्या विद्रूपीकरणाविरोधात कारवाई

अनधिकृत डिजिटल फलक आणि शहराच्या सार्वजनिक जागेच्या विद्रूपीकरणाचा प्रश्नही पोलिसांच्या कारवाईच्या कक्षेत आला. कायदा-सुव्यवस्था राखण्याबरोबरच शहरातील सार्वजनिक वातावरण शिस्तबद्ध ठेवण्याच्या दृष्टीने अनधिकृत फलकांवर कारवाई करण्यात आली.

पोलीस दलातील मनोबल वाढविण्यावर भर

गुन्हे उघडकीस आणणारे अधिकारी, तपासात उल्लेखनीय कामगिरी करणारे कर्मचारी आणि कायदा-सुव्यवस्था राखताना विशेष काम करणाऱ्या पोलिसांचा गौरव करण्याची पद्धतही कार्यकाळात दिसून आली. चांगल्या कामाची दखल घेतल्याने तपास पथकांचे मनोबल वाढण्यास मदत होत असल्याचे पोलिसांच्या कामकाजातून दिसते.

दोन वर्षांच्या तुलनेत काय बदलले?

उपलब्ध आकडेवारीकडे पाहिल्यास 2022 मध्ये 2,709 आणि 2023 मध्ये 3,042 व्यक्तींवर प्रतिबंधात्मक कारवाई झाली होती. त्यानंतर 2024 मध्ये हा आकडा 3,791 आणि 2025 मध्ये 4,766 पर्यंत पोहोचल्याचे वृत्त आहे.

यावरून एम. राजकुमार यांच्या कार्यकाळात प्रतिबंधात्मक पोलिसिंगला मोठ्या प्रमाणावर प्राधान्य मिळाले, असे म्हणता येते.

आव्हाने अद्याप कायम

मात्र, सोलापूरसारख्या वेगाने वाढणाऱ्या शहरात पोलिसांसमोर आव्हानेही कमी नाहीत. चोरी, घरफोडी, मारामारी, खंडणी, अमली पदार्थ, वाहतूक समस्या, सायबर फसवणूक आणि सोशल मीडियावरून निर्माण होणारे तणाव हे प्रश्न सातत्याने पोलिसांसमोर आहेत.

मोठ्या प्रमाणातील प्रतिबंधात्मक कारवाई ही गुन्हेगारीला आळा घालण्याचे एक महत्त्वाचे साधन असले तरी गुन्हे घडण्याचे मूळ कारण, तपासाची गुणवत्ता, दोषसिद्धीचे प्रमाण, नागरिकांच्या तक्रारींचे निराकरण आणि पोलिसांवरील नागरिकांचा विश्वास हेही कामगिरीचे महत्त्वाचे निकष ठरतात.

निष्कर्ष

एम. राजकुमार यांच्या सोलापूर शहरातील कार्यकाळाचा उपलब्ध नोंदींवरून आढावा घेतला असता, ‘गुन्हा घडल्यानंतर तपास’ यासोबतच ‘गुन्हा घडू नये यासाठी प्रतिबंधात्मक कारवाई’ या दोन्ही पातळ्यांवर पोलिसिंग करण्याचा प्रयत्न झाल्याचे दिसून येते.

तडीपारी, एमपीडीए, मोक्का, सराईत गुन्हेगारांवर नजर, पोलीस ठाण्यांचा नियमित आढावा, गुन्हे उघडकीस आणण्यावर भर, ध्वनिप्रदूषणाविरोधातील भूमिका आणि सायबर जनजागृती या बाबी त्यांच्या कार्यकाळातील प्रमुख वैशिष्ट्ये ठरतात.

महाराष्ट्र शासनाच्या गृह विभागाच्या अधिकृत नोंदीनुसार ऑगस्ट 2026 मध्येही एम. राजकुमार हे सोलापूर शहराचे पोलीस आयुक्त म्हणून कार्यरत आहेत. त्यामुळे त्यांच्या कार्यकाळाचे अंतिम मूल्यमापन करण्यासाठी पुढील काळातील गुन्हेगारीची आकडेवारी, दोषसिद्धीचे प्रमाण, तपासाची गुणवत्ता आणि नागरिकांच्या सुरक्षिततेचा अनुभव हेही तितकेच महत्त्वाचे ठरणार आहे.

एकंदरीत, सोलापूर शहरातील एम. राजकुमार यांचा कार्यकाळ हा ‘प्रतिबंधात्मक कारवाईला आक्रमक धार, सराईत गुन्हेगारांवर कठोर वॉच आणि कायदा-सुव्यवस्थेला प्राधान्य’ या त्रिसूत्रीभोवती फिरताना दिसतो.