पाणी साठवणूक मुबलक असतानाही पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न कायम; नियोजन, वितरण आणि जलव्यवस्थापनावर नागरिकांकडून सवाल….
| विशेष वृत्त-
सोलापूर : सोलापूर जिल्ह्याच्या जीवनवाहिनीशी जोडलेले उजनी धरण पावसाळ्यात चांगल्या पाणीसाठ्याने भरते, धरणातून शेतीसाठी तसेच विविध कारणांसाठी पाणी उपलब्ध होते; मात्र दुसरीकडे सोलापूर शहरासह जिल्ह्यातील अनेक भागांमध्ये पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न वेळोवेळी गंभीर होताना दिसतो. त्यामुळे “उजनी दरवर्षी भरते, मग सोलापूरकरांच्या घशाला कोरड का पडते?” असा सवाल आता नागरिकांकडून उपस्थित केला जात आहे.
उजनी धरण सोलापूरच्या पाणीव्यवस्थेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे आहे. धरणातील पाण्यावर शेती, पिण्याचे पाणी आणि विविध औद्योगिक गरजा अवलंबून आहेत. मात्र धरणात मोठ्या प्रमाणात पाणीसाठा उपलब्ध असतानाही त्याचा पिण्याच्या पाण्यासाठी पुरेसा, नियमित आणि नियोजनबद्ध वापर का होत नाही, हा प्रश्न सातत्याने चर्चेत येतो.
धरण भरते; पण पाणी घराघरात पोहोचते का?
पाणी प्रश्नाचा विचार केवळ धरणातील पाणीसाठ्याच्या आधारे करता येत नाही. धरणात पाणी असणे आणि ते पाणी प्रक्रिया करून नियमितपणे नागरिकांच्या घरापर्यंत पोहोचणे या दोन वेगळ्या बाबी आहेत.
जलवाहिन्यांची क्षमता, पाणी उपसा केंद्रे, जलशुद्धीकरण प्रकल्प, वितरण व्यवस्था, गळती, पाणीपुरवठ्याचे वेळापत्रक आणि स्थानिक पातळीवरील नियोजन या सर्व बाबींचा पाणीपुरवठ्यावर परिणाम होतो.
त्यामुळे “उजनी भरले म्हणजे सोलापूरचा पाणीप्रश्न सुटला” असे सरसकट म्हणता येत नाही. मात्र धरणात पुरेसा साठा असताना नागरिकांना पाण्यासाठी प्रतीक्षा करावी लागत असेल, तर त्या व्यवस्थेचे आत्मपरीक्षण होणे गरजेचे आहे.
गळती आणि अपव्ययाचा मुद्दाही महत्त्वाचा
शहरातील तसेच ग्रामीण भागातील जुन्या जलवाहिन्या, पाणीगळती आणि वितरणातील नुकसान हा पाणी व्यवस्थापनातील महत्त्वाचा प्रश्न आहे. धरणातून उचललेले पाणी शुद्धीकरण करून नागरिकांपर्यंत पोहोचेपर्यंत मोठ्या प्रमाणात पाण्याचे नुकसान होत असेल, तर उपलब्ध जलसाठ्याचा अपेक्षित फायदा नागरिकांना मिळणार नाही.
यामुळे प्रशासनाने पाणी कुठे उचलले जाते, किती शुद्ध केले जाते, किती वितरित केले जाते आणि किती पाणी गळती अथवा इतर कारणांमुळे वाया जाते, याचा पारदर्शक हिशेब जनतेसमोर मांडण्याची मागणी होऊ शकते.
सोलापूरकरांचा सवाल : पाण्याचे नियोजन नेमके कुठे कमी पडते?
सोलापूर जिल्ह्यातील नागरिकांच्या मनात अनेक प्रश्न आहेत—
उजनीमध्ये मुबलक पाणीसाठा असताना पाणीपुरवठ्यात अडचणी का निर्माण होतात?
पिण्याच्या पाण्यासाठी दीर्घकालीन नियोजन का होत नाही?
जलवाहिन्यांमधील गळती रोखण्यासाठी प्रभावी उपाययोजना कितपत झाल्या?
शहराची वाढती लोकसंख्या लक्षात घेऊन पाणीपुरवठा यंत्रणेचा विस्तार झाला आहे का?
उपलब्ध पाण्याचे वर्षभराचे नियोजन कितपत शास्त्रीय पद्धतीने केले जाते?
पाणीपुरवठ्यातील अनियमितता दूर करण्यासाठी प्रशासनाकडे ठोस कृती आराखडा आहे का?
या प्रश्नांची उत्तरे केवळ आश्वासनांमधून नव्हे, तर आकडेवारी आणि प्रत्यक्ष कृतीतून मिळणे आवश्यक आहे.
शेती, उद्योग आणि पिण्याचे पाणी : संतुलनाची गरज
उजनीच्या पाण्याचा वापर अनेक क्षेत्रांसाठी होतो. शेतीसाठी पाणी अत्यावश्यक आहे. औद्योगिक विकासासाठीही पाण्याची गरज असते. परंतु त्याचवेळी नागरिकांना सुरक्षित आणि नियमित पिण्याचे पाणी मिळणे ही मूलभूत गरज आहे.
त्यामुळे उपलब्ध पाणीसाठ्याचे शेती, उद्योग आणि पिण्याचे पाणी यांच्यात संतुलित व दीर्घकालीन नियोजन करणे आवश्यक आहे. भविष्यातील लोकसंख्या, हवामानातील बदल आणि पावसातील अनिश्चितता लक्षात घेऊन जलव्यवस्थापनाचा आराखडा तयार करण्याची गरज आहे.
‘उजनी भरते’ एवढ्यावर समाधान नको
दरवर्षी पावसाळ्यात उजनी धरणाच्या पाणीसाठ्याची चर्चा होते. धरण भरल्याने सोलापूरकरांना दिलासा मिळतो. मात्र त्यानंतर उन्हाळ्यात पुन्हा पाणीटंचाईच्या चर्चा सुरू झाल्या, तर केवळ धरण भरणे हा पाणीप्रश्नाचा कायमस्वरूपी उपाय ठरू शकत नाही.
पाणी साठवणे, त्याचे शुद्धीकरण, वाहतूक, वितरण आणि पुनर्वापर या संपूर्ण साखळीचे सक्षम व्यवस्थापन करणे ही काळाची गरज आहे.
जनतेला हवी पारदर्शक माहिती
सोलापूरच्या पाणीप्रश्नावर राजकीय आरोप-प्रत्यारोपांपेक्षा प्रशासनाने उजनीतील उपलब्ध साठा, सोलापूरसाठी मंजूर व प्रत्यक्ष उचलले जाणारे पाणी, वितरणातील तूट, गळतीचे प्रमाण आणि पाणीपुरवठ्याचे नियोजन याबाबत स्पष्ट माहिती सार्वजनिक करावी, अशी अपेक्षा नागरिकांकडून व्यक्त केली जात आहे.
उजनीत पाणी असताना सोलापूरकरांना पाण्यासाठी संघर्ष करावा लागू नये, यासाठी दीर्घकालीन, शाश्वत आणि पारदर्शक जलव्यवस्थापन हाच खरा मार्ग आहे.
उजनीचा जलसाठा ही सोलापूरची ताकद आहे; मात्र त्या ताकदीचे रूपांतर प्रत्येक नागरिकाच्या घरातील नियमित नळपाण्यात करण्याचे आव्हान प्रशासनासमोर कायम आहे.
— लोक सम्राट न्यूज नेटवर्क
